Tanrıya Direniş

Dionysos, Thebai’ye dönmüştü. Bu kent onun annesi Semele’nin doğduğu yerdi; yani kendisi de bu toprakların öz evladıydı. Ancak halk onun tanrılığını tanımakta gecikti. Özellikle de Pentheus, onu bir sahtekâr olarak görüyordu. Dionysos’un doğasını, akılcı kral zihniyle anlamaya çalıştı ama Dionysos, anlamın değil, sezginin; ölçünün değil, taşkınlığın tanrısıydı.

Kadınlar dağlara çıkmıştı. Dionysos’un kudretiyle, kentli kadınlar (anneler, kız kardeşler, eşler) her şeyi bırakıp Bakkhalar olmuştu. Ormanlarda dans ediyor, şarap içiyor, ilahi bir sarhoşlukla kendilerini Dionysos’a adıyorlardı. Pentheus için bu, ahlaksızlıktı. Devletin, ailenin, erkek otoritesinin altına atılmış bir dinamitti. Bu yüzden Dionysos’u tutuklattı ama tanrı bir yabancı suretine bürünmüştü. Zincirler, onun bedeninde eriyip gitti. Saray çatısı yıkıldı; dizginlenmek istenen kudret, taştı.

Kibir ve Merakın Sonu

Pentheus, Dionysos’un gerçekten bir tanrı olabileceğini sezemedi. Ama onun bir şeyleri gördüğünü de fark etti. Merakı büyüdü. Bakkhaların dağlardaki çılgın ayinlerini görmek istedi. Yabancı kılığındaki Dionysos ise bu arzuyu, kralın felaketine çevirdi. Pentheus’u bir kadın gibi giydirdi; saçlarına örgüler yaptı, ellerine asâ verdi. Onu bir krala değil, bir maskaraya çevirdi. Çünkü tanrının adaletinde kibir, önce rezillikle cezalandırılır.

Dağa çıktılar. Orada, ormanın içinde, Bakkhaların sarhoş ilahilerinin yankılandığı bir anda, Pentheus gizlice olanları izlemeye başladı. Ama Dionysos, onun gizini korumadı. Kadınlara Pentheus’u gösterdi. “Bu bir dağ aslanı,” dedi. “Onu parçalayın!”

Kadınlar, ilahî vecd içinde kralı etten bir yırtıcı sanarak üzerine atıldılar. İlk darbeyi öz annesi Agave vurdu. Anlamadı bile; yalnızca avladığı hayvanla gururlanıyordu. Pentheus’un çığlıkları ormanı doldurdu; ama kadınlar tanrısal sarhoşluk içindeydi. Onu parça parça ettiler. Başını kopardılar. Agave, oğlunun başını bir zafer tacı gibi tuttu ellerinde, dağdan kente dönerken.

Annenin Uyanışı ve Lanetin Son Halkası

Thebai’ye döndüklerinde halk, Agave’nin ellerindeki başa baktı ve gerçeği fısıldadı. O, avladığı bir aslan değil; kendi oğluydu. Agave’nin gözleri Dionysos’un sisinden arındığında, yüzündeki zafer yerini dehşete bıraktı. Çığlığı, sadece bir annenin değil, bir milletin suçuna yankı oldu. Çünkü bu öyle bir suçtu ki yalnızca bireyi değil, bir hanedanı çökertti.

Kadmos, kızının ellerinden oğlunun başını aldı. Ve ardından Dionysos, nihai cezasını verdi: Kadmos ve karısı Harmonia, yılanlara dönüştürülerek Trakya’ya sürüldü. Lanet tamamlandı. Thebai, tanrının kudreti önünde geç de olsa eğildi.

Pentheus’un hikâyesi, ölçünün ötesine geçeni yok saymanın cezasıdır. O, düzen adına kaosu inkâr etti; ama düzenin de bir sınırı vardı. Tanrılara sınır çizmeye kalkan bir kral olarak anıldı, ama en çok bir annenin ellerinde yok olan oğul olarak hatırlandı.