Plutos’un Kökeni ve Demeter’in Oğlu Olarak Doğuşu

Plutos’un kökeni, toprak ananın kendisine (yani Demeter’e) dayanır. Çoğu anlatıya göre o, Demeter’in bir ölümlü olan İasion’dan olan oğludur. Bu yönüyle hem tanrısal hem fani köklere sahiptir. Fakat asıl anlamını, annesiyle olan ilişkisi şekillendirir: Plutos, hasadın, emeğin ve toprağın sunduğu tüm bereketin cisimleşmiş halidir.

Tahılların altın sarısına boyandığı tarlalarda, ekinler başak verdiğinde halkın duaları Plutos’a ulaşırdı. O, yalnızca servet değil, emeğin ödülü, toprağın cömertliği, gökten gelen yağmurun karşılığıydı. Ama ne zaman ki insanlar zenginliği sadece altınla ölçmeye başladı, Plutos’un doğası da değişti.

Plutos’un Körlüğü ve Zenginliğin Adaletsiz Paylaşımı

Yunan trajedyalarının çoğunda Plutos, kör olarak tasvir edilir. Bunun nedeni açıktır: O, zenginliği kime verdiğini göremez. Zenginle fakirin, erdemliyle zalimin, haklıyla hırsızın arasında ayrım yapmaz. Onun körlüğü, Tanrıça Themis’in adalet terazisinin aksine, dünyaya düzensizlik getiren bir bilinçsizliktir.

Aristophanes’in “Plutos” adlı oyununda bu durum açıkça hicvedilir: Tanrı iyileşip gözlerini açtığında, artık zenginliği yalnızca hak edenlere verir ama dünya karışır. Çünkü alışılmış olan, haksızın refah içinde yaşaması, erdemlinin yoklukla sınanmasıdır. Plutos’un gözleri açıldığında, düzen bozulur gibi görünür; ama aslında bozulmuş düzen nihayet ifşa olmuştur.

Bolluğun Değerini Unutan İnsanlık

Plutos’un hikâyesi, yalnızca bir tanrının değil, insanın zenginlik karşısındaki tutumunun da hikâyesidir. İnsanlar Plutos’u çağırır ama onu ağırlamayı bilmezler. Zenginliği ister ama onun getirdiği sorumluluğu istemezler. Bolluğu diler ama paylaşmayı öğrenmezler. Böylece Plutos, insanların dualarını duyar ama çoğunlukla susar.

Onu mutlu eden, altın sandıkları değil; adil bölüşülen ekmek, kanaatkâr bir sofra ve çalışmanın karşılığıdır. Ne yazık ki bu da zamanla unutulmuştur. İnsanlar Plutos’un servetini tanrısal bir hak sanmış, oysa o yalnızca geçici bir misafirdir; gelir ve gider. Ve çoğu zaman da geriye pişmanlık bırakır.

Plutos ve Penia Arasındaki Zenginlik ve Yoksulluk Dengesi

Bir başka trajik ironi de şudur: Plutos’un gölgesi, her zaman yoksulluktur. Onun varlığı, eksikliğin acısını da derinleştirir. Çünkü Plutos’un seçtiği yerden uzak kalanlar, sadece yoksul değil, aynı zamanda unutulmuş hisseder. Bu yüzden birçok anlatıda Tanrıça Penia (yoksulluğun kişileşmiş hali) onun hem düşmanı hem tamamlayıcısıdır.

Zenginliğin tanrısı, yalnız başına yüceltilmeyeceğini bilir. Bu yüzden bazen elini çeker, bazen de yanlış ellere verir. Çünkü insanlar onun kıymetini ancak kaybettiklerinde anlar. Plutos da bu farkındalıkla şekillenen bir tanrıdır: Sessiz, mesafeli ama dokunduğunda yaşamı bütünüyle değiştirecek kadar güçlü.